Home

รูปภาพ

หลายคนเชื่อแล้วว่าซีไรต์ทำให้วงการวรรณกรรมแตกแยก ถึงหน้านี้ทีไร การซุบซิบ การโจมตีในรูปแบบของการปล่อยข่าวลือ – ข่าวลวงก็ทะลักล้นเข้ามา เมื่อการประกวดจบลง ทุกปีก็จะมีคนออกมาประณามการกระทำเหล่านั้นอย่างหงุดหงิด ท้อแท้ และสิ้นหวังต่อศีลธรรมจรรยาของคนในวงการ

ทั้งๆ ที่คนออกมาประณามบางทีก็เป็นพวกเดียวกับคนปล่อยข่าวนั่นแหละ

“ข่าวลือ” ตลอดจนการซุบซิบนินทา แม้เราจะเห็นว่าเป็นเรื่องของมนุษย์ที่ชอบสอดรู้สอดเห็นเรื่องชาวบ้าน แต่มันก็มีความเป็น “ศาสตร์” ของมัน

ในเชิงผลกระทบ Niehoff บอกว่า การซุบซิบมีสองลักษณะคือ Positive gossip และ Negative gossip

Negative gossip นั้นคือรูปลักษณ์ของ “ข่าวลือ” อันเป็นการซุบซิบที่มีค่าเป็นลบอย่างเป็นอมตะ ในเชิงเนื้อหา Cooley เห็นว่า การซุบซิบเป็นเรื่องเกี่ยวกับตัวบุคคล ขณะข่าวลือเกี่ยวกับเหตุการณ์ ทฤษฎีถูกนำไปขยายต่อโดย Thomas และ Znaniecki พวกเขาพยายามให้นิยามให้แคบเข้าว่า “ข่าวลือเกี่ยวกับเหตุการณ์สำคัญๆ ส่วนการซุบซิบเป็นเรื่องที่สุดแสนจะไร้สาระ”

มีนักวิชาการบรรยายการซุบซิบ / ข่าวลือไว้อีกมาก ท่านใดที่สนใจก็หาอ่านได้ในวิทยานิพนธ์ เรื่อง “ความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมการซุบซิบกับความร่วมมือในการพัฒนาฯ” ของ บุญศรี ปราบ ณ ศักดิ์ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาฯ, ๒๕๒๕

โดยสรุป “ข่าวลือ” ไม่อาจแต่งองค์ทรงเครื่องขึ้นมาเป็นข่าวลืออันสร้างสรรค์ได้ ขณะที่การซุบซิบที่เป็นด้าน Positive คนจึงยังรับมันได้บ้าง ดังในพระอภัยมณี ตอนอภิเษกศรีสุวรรณ ศรีสุวรรณพุดกับนางเกศราว่า “การนินทากาเลเหมือนเทน้ำ ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดมากรีดหิน แม้องค์ปฏิมายังราคิน มนุษย์เดินดินหรือจะพ้นคนนินทา” (สองวรรคแรกตอนหลังพวกเหลนโหลนสุนทรภู่เอาไปปรนกันสนุกๆ ว่า “อันนินทากาเลเหมือนเทแกลบ มันไม่แสบเหมือนเอาตูดไปครูดหิน” คงเคยได้ยิน)

ในการวิเคราะห์ข่าวลือ ท่านลืมไม่ได้เด็ดขาดว่าข่าวลือนั้นจะต้องเกิดในบรรยากาศอย่างน้อย “สองฝ่าย” เสมอ และหนึ่งในสองนี้จะต้องมีการเคลื่อนไหวหรือทำอะไรที่น่าสนใจสำหรับอีกฝ่าย ข่าวลือจะหนักข้อขึ้นเมื่อเกิดอะไรที่ไม่ธรรมดากับสิ่งที่ฝ่ายนั้นๆ กระทำ

เพลโตใน The Apology of Socrates สงสัยเหลือเกินว่าทำไมจึงมีคนพุดผิดๆ เกี่ยวกับตัวเขาอยู่เสมอๆ โสกราตีสตอบว่า “การพูดถึงและการซุบซิบนินทาที่เกี่ยวกับท่านจะไม่เกิดขึ้นเลย ถ้าท่านจะทำกิจกรรมที่เป็นธรรมดา แต่ต้องเกิดขึ้นแน่นอนถ้าพฤติกรรมของท่านผิดปกติ”

กว่า ๒๐ ปีก่อน การซุบซิบเติบโตเป็นอันมาก (คำว่า “เจ้ากรรมข่าวลือ” ก็เกิดขึ้นในช่วงนี้) เพราะอำนาจนิยมปิดกันข่าวสารเข้มงวด (ปร. ๔๒ ที่เพิ่งยกเลิกไปก็เกิดขึ้นในช่วงนี้)

อันเชิญโสกราตีสมาเทียบวัด อำนาจนิยมก็เป็นพฤติกรรมที่ผิดปกติ โดยเฉพาะในสังคมที่แนวคิดเสรีนิยมและความเท่าเทียมงอกงามเหลือหลาย ใช้ตรรกะนี้จึงแสดงได้ว่า สถาบันซีไรท์นั้นก็มีอะไรผิดปกติอยู่บ้างเหมือนกัน

ผมเองไม่กล้าพุดหรอกครับว่าอะไร ตรงไหนบ้าง ยังเด็กและคลุกวงในไม่ลึกพอ แต่ก็ได้ยินเขาพุดกันว่า ๑) ประวัติศาสตร์อื้อฉาวส่งผลเป็นความไม่ไว้ใจในปัจจุบัน ๒) กระบวนการพิจารณาที่ “ปิดลับ” ทั้งวีการ และรายนามคณะกรรมการทั้งสองชุด สภาพเช่นนี้นี่เองที่กระตุ้นต่อมสอดรู้สอดเห็นคนข้างนอกให้ทำงานจนเกินขีดปกติ การซุบซิบและข่าวลือจึงออกมาเหมือนเขื่อนพัง

เมื่อเกิดสภาพปราศจากการเคลื่อนไหวในคณะกรรมการฯ (เพราะต้อง “ปิดลับ”) ธรรมดาอยู่เองที่จะมีผู้หวัง / เล็งผลเลิศจากการปล่อยข่าวลือ โดยการลงมือทำ Whispering campaigns หรือรณรงค์กระซิบกระซาบ แหละนี่คือที่มาของปรากฏการณ์ “เล่นการเมือง” ที่เห็นกันได้ทุกปี ลักษณะของ Whispering campaigns อาจคือดิสเครดิตผู้ที่เด่นที่สุด หรือไม่ก็ชูคนที่เด่นสุดให้เกินจริงจนน่าหมั่นไส้ แต่ไม่ว่าจะลักษณะไหน อุดมการณ์ของ Whispering campaigns จะอยู่ที่ทำให้ดาวดับ

ผมเคยสังหรณ์ว่าปี ๒๕๔๑ ที่สุธี พุ่มกุมาร ดับ ปีนี้ประชาคมลุนาชัยร่วง ทั้งๆที่ข่าวลือทั้งสองหายใจรดสายเชือกอยู่แล้ว ส่วนหนึ่งอาจเป็นความสำเร็จของการรณรงค์กระซิบกระซาบ

ผมหรือใครๆ มีสิทธิคิดเหลวไหลเช่นนี้ได้บ้างนะครับ เพราะว่ากรรมการทำงาน “ลับ” กันมาโดยตลอด

การเรียกร้องคนข้างนอกว่าอย่าซุบซิบ อย่าปล่อยข่าวลือ ผมจึงมีความเห็นว่า ต่อให้น้ำท่วมโลกหรือโลกแตกก็ไม่มีวันสำเร็จ เพราะมันเป็นการเรียกร้องให้มนุษย์ละทิ้งธรรมชาติ ที่ด่าประณามกันจึงเป็นเพียงเรื่องของคนอยาก “อร่อยปาก” เท่านั้น

คับความหิว ดับอารมณ์อยากสังวาสไม่ได้ฉันใด ก็ดับความอยากรู้อยากเห็นของคนเราไม่ได้ฉันนั้น ในความเห็นของผม หนทางดับข่าวลือที่ง่ายที่สุดก็คือ ทำให้กระบวนการคัดสรร / พิจารณาโปร่งใส เปิดเผยวิธีการ ประกาศรายนามคณะกรรมการฯ แถลงข่าวคืบหน้าเป็นระยะๆ

ถึงตอนนี้มีอิทธิพลขนาดไหน Whispering campaigns แนบเนียนเพียงใดก็ทำอะไรทองแท้ไม่ได้

ตีพิมพ์ครั้งแรก : หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ จุดประกาย, ปี 2542

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s